زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه
 

خاندان جعفی





خاندان جُعْفی‌، از خاندانهای‌ مشهور یمنی‌ ساکن‌ در کوفه‌ است.


۱ - قبیله و نسب



جعفی‌ نام‌ تیره‌ای‌ از تیره‌های‌ قبیله مَذْحِج‌ است‌.
این‌ تیره‌، گاه‌ به‌سبب‌ بزرگی‌ و اهمیتش‌، قبیله‌ هم‌ خوانده‌ شده‌ است‌.
نام‌ این‌ تیره‌ بر گرفته‌ از نام‌ جُعفی‌ بن‌ سَعْد العَشیرة بن‌ مالک‌ است‌ که‌ در واقع‌ پدر این‌ قبیله‌ محسوب‌ می‌شود
[۳] جوهری، العین، ذیل‌ «جعف‌».
و نسل‌ وی‌ از طریق‌ دو پسرش‌، مَرّان‌ و حَریم‌، ادامه‌ یافته‌ است‌.

۲ - واژه جعف



درباره اصل‌ واژه جعفی‌ و هیئت‌ منسوب‌ به‌ آن‌، اقوال‌ گوناگونی‌ ذکر شده‌ است‌.
بنا بر مشهور، جُعفی‌ هم‌ نام‌ پدر قبیله جعفی‌ است‌ و هم‌ هیئت‌ منسوب‌ به‌ آن‌.
[۸] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۶۷.

از تیره جعفی‌ در شعر جاهلی‌ از جمله‌ شعرهای‌ لبیدبن‌ ربیعه‌ با عنوان‌ «قبایل‌ جعفی‌» یاد شده‌ است‌.
[۹] شرح‌ دیوان‌ لبیدبن‌ ربیعه العامری‌، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، ج۱، ص‌ ۹۹، کویت‌: التراث‌ العربی‌، ۱۹۸۴.


۳ - درک حضور پیامبر



برخی‌ از افراد این‌ قبیله‌ در جنگ‌ بدر در کنار پیامبر اکرم‌ بودند و برخی‌ نیز در عام‌الوفود به‌ حضور پیغمبر رسیدند.

۴ - عبید الله بن حر جعفی



جُعفیان‌ در برخی‌ از حوادث‌ مشهور پس‌ از اسلام‌ نقش‌ داشته‌اند، از آن‌ جمله‌ عبیداللّه‌بن‌ حرّ جُعفی‌ معروف‌ به‌ «الشاعرالفاتک‌» که‌ از هواداران‌ عثمان‌بن‌ عفّان‌ بود و در جنگ‌ صفّین‌ در سپاه‌ معاویه‌ حضور داشت‌.
در عین‌ حال‌، به‌ نوشته نجاشی‌ او نسخه‌ای‌ از امام‌ علی‌ علیه‌السلام‌ روایت‌ کرده‌ است‌.
سید بحرالعلوم‌ در الفوائدالرجالیة از نجاشی‌ ، به‌ سبب‌ آنکه‌ این‌ عبیداللّه‌ را از سلف‌ صالح‌ شمرده‌، انتقاد کرده‌ است‌.
فرزندان‌ عبیداللّه‌، صَدَقَه‌ و برّه‌ و اَشْعَر، نیز در واقعه دَیرُالجَماجِم‌ (سال‌ ۸۲) شرکت‌ داشتند.

۵ - شرکت در قادسیه



قبیله جعفی‌، به‌ اتفاق‌ دیگر قبایل‌ مذحج‌، در نبرد قادسیه‌ (سال‌ ۱۴) شرکت‌ داشتند و از آن‌ها با عنوانِ «یمنیهای‌ قدیم‌» نام‌ برده‌ شده‌ است‌.
[۱۷] هشام‌ جعیط‌، الکوفه: نشأة المدینة العربیة الإسلامیة، ج۱، ص‌ ۳۲ـ۳۳، بیروت‌ ۱۹۹۳.


۶ - صحابی حضرت علی



در منابع‌ رجالی‌ شیعی‌، نخستین‌ بار با نام‌ حارث‌بن‌ قیس‌ جُعفی‌، از افراد این‌ قبیله‌، برخورد می‌کنیم‌ که‌ از او جزو یاران‌ حضرت‌ علی‌ علیه‌السلام‌ یاد شده‌ است‌.

۷ - اصحاب ائمه



نشانی‌ از جعفیان‌ در بین‌ یاران‌ امام‌ حسن‌ ، امام‌ حسین‌ و امام‌ زین‌العابدین‌ علیهم‌السلام‌ دیده‌ نمی‌شود. از دوره امام‌ باقر علیه‌السلام‌ شمار جعفیان‌ در میان‌ شیعیان‌ روبه‌ افزایش‌ گذاشت‌ و در زمان‌ امام‌ صادق‌ علیه‌السلام‌ به‌ اوج‌ رسید.
نام‌ شماری‌ از این‌ افراد را نجاشی‌ و طوسی‌ ذکر کرده‌اند.
مشهورترین‌ فرد این‌ خاندان‌ در میان‌ اصحاب‌ امام‌ محمدباقر و امام‌ جعفرصادق‌ علیهماالسلام‌، جابربن‌ یزید جعفی‌ است‌.

۸ - علت گرایش به تشیع



ماسینیون‌
[۳۲] لوئی‌ ماسینیون‌، خطط‌ الکوفه و شرح‌ خریطتها، ج۱، ص‌ ۱۴۵ـ۱۴۶، ترجمه تقی‌محمد مصعبی‌، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، نجف‌ ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹.
احتمال‌ داده‌ که‌ رو آوردن‌ جعفیان‌ به‌ تشیع‌، به‌ تبعیت‌ از گرایش‌ مذحج‌ و تیره‌های‌ مختلف‌ آن‌ به‌ تشیع‌ بوده‌ است‌.

۹ - منتسبین قبیله



در تاریخ‌ اسلام‌ برخی‌ اشخاص‌ به‌سبب‌ داشتن‌ پیوند ولاء (وابستگی‌ حمایتی‌) یا ازدواج‌ با افراد این‌ قبیله‌، به‌ جعفی‌ شهرت‌ یافته‌اند، از جمله‌ ابوعبداللّه‌ حسین‌بن‌ علی‌ جعفی‌ (متوفی‌ ۲۰۲)، ابوخَیثَمه‌ زُهیربن‌ معاویه‌، ابوعبداللّه‌ محمدبن‌ اسماعیل‌ بخاری‌ مؤلف‌ الجامع‌الصحیح‌ معروف‌ به‌ صحیح‌ بخاری‌، ابوعمرمحمدبن‌ ابان‌ بن‌ صالح‌بن‌ عمیر و ابوعبدالرحمان‌ عبداللّه‌بن‌ عمربن‌ محمدبن‌ ابان‌بن‌ صالح‌ معروف‌ به‌ «مُشکدانه‌» که‌ سه‌ تن‌ اول‌ به‌ سبب‌ پیوند ولاء و دو تن‌ اخیر به‌سبب‌ ازدواج‌، به‌ جُعفی‌ معروف‌ شده‌اند.
[۳۳] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۶۸.


۱۰ - فهرست منابع



(۱) ابن‌حزم‌، جمهرة انساب‌العرب‌، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، قاهره‌ ۱۹۸۲.
(۲) ابن‌سعد، الطبقات الکبری (بیروت‌).
(۳) ابن‌منظور، لسان العرب.
(۴) محمد مهدی ‌بن‌ مرتضی‌ بحرالعلوم‌، رجال‌السید بحرالعلوم‌: المعروف‌ بالفوائدالرجالیة، چاپ‌ محمدصادق‌ بحرالعلوم‌ و حسین‌ بحرالعلوم‌، تهران‌ ۱۳۶۳ش‌.
(۵) هشام‌ جعیط‌، الکوفه: نشأة المدینة العربیة الإسلامیة، بیروت‌ ۱۹۹۳.
(۶) اسماعیل‌ بن‌ حمادجوهری‌، الصحاح‌: تاج ‌اللغة و صحاح‌ العربیة، چاپ‌ احمد عبدالغفور عطار، بیروت‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ ۱۳۶۸ ش‌.
(۷) عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب.
(۸) شرح‌ دیوان‌ لبیدبن‌ ربیعه العامری‌، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، کویت‌: التراث‌ العربی‌، ۱۹۸۴.
(۹) محمد بن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.
(۱۰) لوئی‌ ماسینیون‌، خطط‌ الکوفه و شرح‌ خریطتها، ترجمه تقی‌محمد مصعبی‌، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، نجف‌ ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹.
(۱۱) محمد بن‌ محمد مرتضی‌ زبیدی‌، تاج‌ العروس‌ من‌ جواهرالقاموس‌، چاپ‌ علی‌ شیری‌، بیروت‌ ۱۴۱۴/۱۹۹۴.
(۱۲) احمد بن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.
(۱۳) یاقوت‌ حموی‌، معجم البلدان.
(۱۴) جوهری، العین؛

۱۱ - پانویس


 
۱. ابن‌حزم‌، جمهرة انساب‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۴۷۶۴۷۷، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، قاهره‌ ۱۹۸۲.    
۲. ابن‌منظور، لسان العرب، ذیل‌ «جعف‌».    
۳. جوهری، العین، ذیل‌ «جعف‌».
۴. یاقوت‌ حموی‌، معجم البلدان، ذیل‌ «جعف‌».    
۵. ابن‌حزم‌، جمهرة انساب‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۴۰۹، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، قاهره‌ ۱۹۸۲.    
۶. ابن‌منظور، لسان العرب، ذیل‌ «جعف‌».    
۷. محمد بن‌ محمد مرتضی‌ زبیدی‌، تاج‌ العروس‌ من‌ جواهرالقاموس‌، ذیل‌ «جعف‌»، چاپ‌ علی‌ شیری‌، بیروت‌ ۱۴۱۴/۱۹۹۴.    
۸. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۶۷.
۹. شرح‌ دیوان‌ لبیدبن‌ ربیعه العامری‌، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، ج۱، ص‌ ۹۹، کویت‌: التراث‌ العربی‌، ۱۹۸۴.
۱۰. ابن‌منظور، لسان العرب، ذیل‌ «جعف‌».    
۱۱. ابن‌حزم‌، جمهرة انساب‌العرب‌، ج۱، ص‌۴۱۰، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، قاهره‌ ۱۹۸۲.    
۱۲. ابن‌سعد، الطبقات الکبری (بیروت‌)، ج‌ ۱، ص‌ ۳۲۴.    
۱۳. ابن‌حزم‌، جمهرة انساب‌العرب‌، ج۱، ص‌۴۱۰، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، قاهره‌ ۱۹۸۲.    
۱۴. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۹، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۱۵. محمد مهدی ‌بن‌ مرتضی‌ بحرالعلوم‌، رجال‌السید بحرالعلوم‌:المعروف‌ بالفوائدالرجالیة، ج‌ ۱، ص‌ ۳۲۴۳۲۹، چاپ‌ محمدصادق‌ بحرالعلوم‌ و حسین‌ بحرالعلوم‌، تهران‌ ۱۳۶۳ش‌.    
۱۶. محمد مهدی ‌بن‌ مرتضی‌ بحرالعلوم‌، رجال‌السید بحرالعلوم‌:المعروف‌ بالفوائدالرجالیة، ج‌ ۱، ص‌ ۳۲۴۳۲۹، چاپ‌ محمدصادق‌ بحرالعلوم‌ و حسین‌ بحرالعلوم‌، تهران‌ ۱۳۶۳ش‌.    
۱۷. هشام‌ جعیط‌، الکوفه: نشأة المدینة العربیة الإسلامیة، ج۱، ص‌ ۳۲ـ۳۳، بیروت‌ ۱۹۹۳.
۱۸. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌۶۰، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۱۹. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۲۸، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۰. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۳۲۳۳، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۱. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۱۰۳، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۲. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۱۱۰۱۱۱، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۳. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۱۷۴، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۴. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۲۴۶، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۵. احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعة المشتهر ب رجال‌ النجاشی، ج۱، ص‌ ۲۹۹، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.    
۲۶. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۱۸، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۲۷. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۲۵، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۲۸. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۲۷، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۲۹. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۳۳، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۳۰. محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۳۷، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۳۱. حسن‌ طوسی‌، رجال‌الطوسی‌، ج۱، ص‌ ۱۵۵، چاپ‌ جواد قیومی‌ اصفهانی‌، قم‌ ۱۴۱۵.    
۳۲. لوئی‌ ماسینیون‌، خطط‌ الکوفه و شرح‌ خریطتها، ج۱، ص‌ ۱۴۵ـ۱۴۶، ترجمه تقی‌محمد مصعبی‌، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، نجف‌ ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹.
۳۳. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۶۸.


۱۲ - منبع



دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جعفی»، شماره۴۷۲۵.    


رده‌های این صفحه : تراجم | قبائل | قبائل عرب




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.